Kerkgeschiedenis

Auteur: Wim van 't Einde

Een aantal keren is de vraag gesteld om ook eens kort iets over de kerkgeschiedenis van Vaassen te schrijven. Hieraan geef ik graag gehoor. In dit artikel zal ik daar aandacht aan besteden. De plaats van de Vaassense kerken valt dan wat meer op de plaats en het geeft een mooi overzicht over de jaren heen.

De Vaassense kerkgeschiedenis start feitelijk zoals al in eerdere artikelen is aangegeven met de akte uit de 9e eeuw waarin wordt vermeld dat iemand een kerk schenkt aan het Klooster in Lorsch.
Over kerk in de middeleeuwen is tot nu toe weinig meer bekend dan dat deze in de 13e eeuw viel onder de kerk van Epe en daar kort daarna van werd losgemaakt. Vaassen werd toen een parochie. Rond die tijd werd ook melding van een aantal geestelijken gemaakt. Ook is een verhaal bekend van Hermen van Meekeren, die in de 15e eeuw toetrad tot een klooster. De kerk zal in eerste instantie van hout gemaakt zijn en later van steen. Ook is de kerk een aantal malen uitgebreid.

Pas in de 16e eeuw aan de vooravond van de reformatie lezen we meer over de geestelijken van Vaassen en over de moeite die het de laatste pastoor kostte om over te gaan naar het nieuwe geloof. Een langdurige geschiedenis gaat aan de reformatie vooraf.

In 1610 wordt de reformatie in Vaassen doorgevoerd en wordt de eerste predikant benoemd. De Rooms-katholieke gelovigen blijven in Vaassen diensten volgen in de kapel van de Cannenburgh, die als schuilkerk dienst gaat doen. In tegenstelling tot wat veel mensen geloven is er geen harde strijd tussen beide geloven, maar de gelovigen leven naast elkaar. Over en weer wordt er tussen de groepen niet tot weinig getrouwd. Daarentegen worden katholieken gewoon begraven in en om de gereformeerde dorpskerk. De Gereformeerde kerk gaat zich verder organiseren en vanaf 1643 ontstaat er een kerkenraad.

In de tweede helft van de 18e eeuw verbiedt de Staten van Holland de Rooms-katholieken nog langer diensten op de Cannenburgh te houden. Ze wijken daarom uit naar de Oosterhof, waar een schuurkerk ontstaat.

Met de Franse tijd krijgen de Rooms-katholieke gelovigen weer meer ruimte. Met de scheiding van Kerk en Staat in 1816 wordt deze geformaliseerd. Er mogen weer Rooms-katholieke kerken worden gebouwd en zo wordt op de Oosterhof in 1832 bij de toenmalige schuurkerk een Waterstaatskerk gebouwd.
Ook de (inmiddels Hervormde) dorpskerk wordt vernieuwd. In 1853 wordt het schip van de kerk vervangen door het huidige gebouw.
Ondanks de verscheidenheid van de Vaassense gelovigen splitst er zich in de 19e eeuw geen gereformeerde kerk in Vaassen af. Een enkeling die het gereformeerde geloof wil aanhangen gaat daarvoor naar Epe.
De Rooms-katholieke kerk van Vaassen, die lange tijd een regiofunctie had groeide steeds verder. De groepen gelovigen van buiten Vaassen werden dermate groot, dat er zich een aantal afzonderlijke kerken van de Vaassense gemeenschap afscheiden. In 1846 ontstond de Maria-parochie in Apeldoorn, in 1903 de Martinus-parochie in Epe, in 1921 Antonius-parochie in de Vecht-Terwolde. Ook de Hubertus-parochie in Apeldoorn is van Vaassen afgesplitst. Ondanks deze afsplitsingen bouwde de katholieke gemeenschap in 1917 een nieuwe kerk, en kort daarna een school, een verenigingsgebouw en een zusterhuis.

Ook de protestanten bouwden in 1920 een school in het dorp. Deze gemeente kreeg in de jaren hierna te maken met een tweetal splitsingen. In eerste instantie scheidden de vrijzinnigen zich kort na 1930 af en bouwden hun kerk aan de Deventerstraat. Na de tweede wereldoorlog werd een Hervormde Evangelisatie op Gereformeerde Grondslag opgericht, die haar intrek nam in het gebouw van Christelijke belangen aan de Kosterstraat.

Daarna volgden de kerken elkaar snel op. In 1948 kreeg Vaassen een Gereformeerde kerk. Deze hield eerst haar diensten in het gebouw voor Christelijke Belangen aan de Kosterstraat. In 1966 namen deze gemeente een eigen kerk in gebruik, de Tabernakel aan de Prins Hendrikweg.
Met de komst van de Molukkers naar Vaassen kwam er in de jaren vijftig van de vorige eeuw ook een Molukse kerk in Vaassen. Aanvankelijk een houten kerk, maar deze werd in 1981 vervangen door Musafir. De Molukse gemeente kende echter verschillende stromingen. Eén tak, de Molukse Evangelische kerk G.I.M., maakte gebruik van de houten kerk op het kamp. Twee andere takken maakten gebruik van andere kerkgebouwen. De Noodgemeente Protestant Maluku di Belanda mrt '53 kerkte in het gebouw van de Vrijzinnig hervormden en de Noorgemeente Geredje Protestant Maluku di Belanda kerkte in de Tabernakel.
Eveneens in de jaren '50 van de vorige eeuw kwam er een Nieuw-Apostolische kerk in Vaassen. Deze kerk vond een plaats in een klein gebouwtje aan de Kouwenaarsweg, later Potgieterstraat. De Nieuw-Apostolische kerk bleef daar tot her midden van de negentiger jaren van de vorige eeuw.
De Volle Evangelie Gemeente "Woord en Daad" kwam in 1972 naar Vaassen. De eerste jaren hield deze gemeente haar diensten in dorpscentrum Spoorzicht aan de Stationsstraat. In 1988 verhuisde de gemeente naar haar eigen gebouw aan de Deventerstraat.

Bronnen:
Een oeroude oorkonde, Ecclesia in Fasna, jaargang 1, nummer 1, pagina 5
Hermen van Meekeren, Ampt Epe 63, pagina 9, 64, pagina 20 en 65, pagina 22
Kerkgeschiedenis van Vaassen, G. van der Zee, 1934
1100 jaren Vaassen, redactie P. Terwel, 1991